Od redakcji
Dziś w historii Polski przypada rocznica, która poprzedza tę o wiele bardziej znaną (i przekłamaną), ale bynajmniej nie mniej pouczająca. Mowa o wprowadzeniu stanu wojennego przez carat w Królestwie Polskim wobec rewolucyjnych wydarzeń 1905 roku. Z tej okazji przedstawiamy artykuł Adolfa Warskiego, wybitnego działacza SDKPiL i KPP, zamieszczony poniżej. Warski demaskuje w nim rolę, jaką polska burżuazja odegrała w rewolucji 1905 roku: ta sama burżuazja, która już jutro będzie uczyła nas celebrować „niepodległość”, będzie uczyła nas mitycznej, ponadklasowej „jedności narodowej”. Sama jednak w 1905 r. odgrywała podobną rolę jak i dzisiaj – rolę podnóżka silniejszego – wczoraj Rosji, dziś UE i USA.
Co znamienne, stan wojenny w Kongresówce wprowadzono ledwo dziesięć dni po ogłoszeniu konstytucji i formalnym zakończeniu absolutyzmu w Rosji. Cóż to się stało? Dlaczego to KON-STY-TU-CJA, ten dar od niebios, wychwalana przez liberalną burżuazję tak wtedy, jak i dzisiaj, okazała się zwykłym świstkiem papieru, którym carat podtarł się, gdy tylko rewolucja zaczęła mu wchodzić na głowę?
Dziś, 121 lat później, również KON-STY-TU-CJA, „demokracja”, „prawa obywatelskie” i „wolne sądy” mają nas chronić przed wszystkim – wojną, wyzyskiem, zamordyzmem… Wszystkie skrzydła burżuazji, a najbardziej liberalne matołki i reformiści wierzą w to jak w świętość: wystarczy, że Konstytucja (a może jednak tablica mojżeszowa?) jest, i już jesteśmy bezpieczni! Dlatego „trzeba jej bronić”. Bronić przed kim? Przed tymi, którzy ją piszą, a potem sami łamią, gdy tylko interesy ich panów tego wymagają.
Dzisiejsza polska burżuazja, która tak histerycznie wrzeszczy o „ruskim zagrożeniu”, to nie żadni bohaterowie, którzy nam kiedykolwiek wywalczyli „niepodległość”. To kundle, które szczekają na rozkaz nowych panów – USA i UE. Bronią ich z tą samą ślepą wiernością, z jaką kiedyś broniły caratu i z tą samą naiwnością, że na koniec dostaną coś więcej niż kopa w zad na pocieszenie. Ich „niepodległość” i „suwerenność” są wobec wielkich imperialistów warte mniej więcej tyle, co autonomia Królestwa Polskiego pod carem – realnie zero.
Jutro znowu nacjonaliści urządzą swój doroczny spęd w Warszawie: marsz „niepodległości” – tej samej, która była, jest i będzie żartem tak długo, jak trwa polski kapitalizm, który rozwinięty w jeszcze bardziej dojrzały imperializm musi stawiać Polskę na podrzędnej pozycji. Już jutro zbiorą się spadkobiercy endeków, których „patriotyczna” rola sprowadzała się do terroryzowania robotników ku uciesze caratu. „Patriotyzm” to szwindel w społeczeństwie podzielonym na klasy, szwindel używany do zakładania ludowi opaski na oczy, by nie widział, kto go naprawdę okrada i opluwa.
Na koniec warto wspomnieć haniebną rolę, jaką odegrała w tej rewolucji PPS-FR, do której tak uwielbia się odwoływać Partia Razem: oddzielanie polskich robotników od rosyjskich, żeby klasowa solidarność nie zakłóciła „patriotycznego” cyrku, co również cieszyło carat i kapitał.
Konstytucja chroni i daje swobody – ale nie „nam, narodowi”. Daje je swoim autorom, ich bogatym sponsorom i ich pałkarzom w mundurach lub czarnych koszulach.
14 listopada 1905 r.
Rząd zrzucił z siebie maskę konstytucyjną. Po rzeziach i gwałtach ostatnich dni, które tym się różniły od rzezi i gwałtów z ery przedkonstytucyjnej1, że były przedsiębrane na wyższą skalę, z większą perfidią i jeszcze większą dzikością, ogłoszono stan wojenny na całe Królestwo Polskie. I aby w umysłach „poddanych” państwa konstytucyjnego nie pozostawić najmniejszej wątpliwości, czym jest w rzeczywistości darowana konstytucja, rząd w komunikacie oficjalnym ogłasza, że „konstytucja” z dnia 30 października i nawet „dobrodziejstwa” Dumy Państwowej nie będą przysługiwały krajowi naszemu, dopóki się nie „uspokoimy” i nie uwierzymy w szczere intencje bagnetów i knuta.
„Konstytucja” nie zostaje odebrana jednym tylko poddanym państwa: dzikim hordom kozactwa, policji i czarnych sotni. Ci poddani zachowują dla siebie zupełną wolność konstytucyjną, i to w tym większym stopniu, im są bardziej „niespokojni”. Natomiast inni „niespokojni” poddani tracą dobrodziejstwa konstytucji za karę, że nie zgadzają się na wolność dzikich kozaków, policji i czarnych sotni. A ponieważ polski lud pracujący należy do najbardziej niespokojnych „poddanych”, więc dla nas konstytucji nie ma.
Dla robotników polskich „odebranie konstytucji” nie jest żadną niespodzianką. Robotnicy nic na tym „odebraniu” nie tracą, albowiem nic nie zostało im dane, co by mogło im być odebrane. Nam, robotnikom, nie dano żadnej Dumy Państwowej, gdyż nie dano nam powszechnego, bezpośredniego, równego i tajnego głosowania przy wyborach do Dumy. Więc nie można nam odbierać Dumy, której nam wcale nie „darowano”. Robotnicy nie widzieli również ani razu na własne oczy żadnej „konstytucji” prócz coraz to nowych szwadronów azjatyckich kozaków i dragonów; nie widzieli żadnej wolności prócz wolności umierania od kul i szabel rządowych. Robotnicy pozostali „niespokojni”, tj. nie zmieniali i nie zmieniają swej postawy rewolucyjnej właśnie dlatego, że ani na chwilę nie uwierzyli w „konstytucję” knuta.
A burżuazja nasza?
Nie tylko uwierzyła w „konstytucję”, ale nawet na cześć jej urządziła „święta narodowe”. Weseliła się w radości, że mamy już „prawa obywatelskie”, ale — dodawały mądre jej gazety — nie mamy jeszcze „praw narodowych”. Prawa obywatelskie bez praw narodowych — to najpiękniejszy wymysł nacjonalistyczny, mogący najłatwiej oszukać głupich. Jakież to są prawa obywatelskie bez praw narodowych? Albo prawa obywatelskie, tj. wolność polityczna istnieje naprawdę — w takim razie i Polacy mają wolność jako Polacy, i naród polski jest wolny jako naród, i nikt nie może rządzić nami wbrew naszej woli. Albo praw narodowych nie mamy — w takim razie nie mamy również praw obywatelskich, nie mamy prawdziwej wolności politycznej. Ale nacjonaliści muszą kłaść nacisk na prawa narodowe, aby oderwać robotników polskich od robotników rosyjskich, aby rozerwać solidarność klasową proletariatu całej Rosji. Więc spłodzili nonsens w postaci wolności politycznej bez wolności narodowej.
Ta sama burżuazja, która jest największą podporą przynależności kraju naszego do Rosji, zaczęła krzyczeć o naszej odrębności narodowej. Zaczęła tańczyć na nutę narodowodemokratyczną i od razu znalazła się pod kierownictwem faktycznym Narodowej Demokracji. I jednym zgodnym chórem burżuazja zaczęła wołać do robotników: mamy już prawa obywatelskie! Albo: Rosja już otrzymała konstytucję swoją, rosyjską, dla narodu rosyjskiego. Teraz wy, robotnicy polscy, oderwijcie się od robotników rosyjskich i myślcie tylko o naszych, polskich prawach narodowych. A przede wszystkim wracajcie do pracy, zaprzestańcie rewolucji, korzystajmy z darowanych praw obywatelskich, aby budować gmach „swobody” narodowej.
Na tym polegała nacjonalistyczna kontrrewolucja naszej antynarodowej burżuazji.
Rząd potrzebował i potrzebuje spokoju za wszelką cenę. Pan Witte2 wołał: uspokójcie się, ruszajcie do pracy codziennej, aby rząd miał czas „wprowadzić w życie” swoją „konstytucję”, tj. aby mógł się cofnąć, gdy rewolucja minie. Nasza burżuazja wołała: uspokójcie się, idźcie do pracy codziennej, bo mamy już prawa obywatelskie, a narodowe otrzymamy później. Rząd błagał o spokój dla ratowania swego panowania, burżuazja wołała o spokój dla ratowania swoich zysków. Rząd i burżuazja nasza znalazły się na jednej linii, zawarły faktyczny sojusz przeciwko rewolucji, choć bez umowy i może bez świadomości ze strony naszej burżuazji. Był to sojusz wynikający bezwzględnie, obiektywnie z interesów rządu i burżuazji naszej, niezależnie od świadomej woli naszej burżuazji.
Socjaldemokraci mówili od razu i wyraźnie: rząd w sojuszu z burżuazją chce zgnieść naszą rewolucję, aby potem zgnieść i zdradzić samą burżuazję. To się sprawdziło.
Sprawdziło się prędzej niż myśleliśmy. Rząd zdradza burżuazję naszą, zanim jeszcze zdusił naszą rewolucję, zdradza ją, ponieważ nie może nas zdusić.
Jak to się stało, że rząd odbiera burżuazji już teraz konstytucję, której jej naprawdę nigdy dać nie myślał?
Władza tutejsza zdusiła we krwi nasze pochody i manifestacje rewolucyjne; ale rewolucji naszej nie zdusiła. Wtedy, oczyściwszy ulice z naszych pochodów, puściła najswobodniej na te same ulice pochody narodowe z białym orłem i z „Boże coś Polskę”. W jakim celu puściła te pochody narodowe i pozwoliła na „święta narodowe”? Odpowiedź na to daje nam mowa pana Sienkiewicza i wszystkie radosne artykuły prasy burżuazyjnej. W tej mowie i z tych artykułów jak nić czerwona przebija jeden cel: uspokoić umysły, przekonać je, że już naprawdę mamy prawa „obywatelskie”, nakłonić robotników do powrotu do pracy, do zaprzestania rewolucji, do spokoju, którego tak potrzebuje rząd.
Panowie burżua, wy sami nie wierzycie w odbudowanie Polski, wy sami tego nie chcecie, wy sami mówicie, że nikt nie myśli zagrażać całości państwowej Rosji — wy urządziliście te pochody swoje w porozumieniu z władzą! Może to nieprawda?
Jak to, przeciw nam, rewolucjonistom, krzyczeliście, że pochodami swoimi prowadzimy masy na rzeź, a sami bez lęku prowadziliście stutysięczną masę pod orłem białym bez pewności, że rzezi nie będzie? W to żaden dzieciak nie uwierzy. Panowie, porozumieliście się z władzą!
I władza liczyła na wasze pochody, na wasze pieśni patriotyczne, na waszego orła białego! Liczyła, że wasze hasła narodowe, przeciwstawione naszym hasłom rewolucyjnym, uśmierzą rewolucję, dadzą rządowi tak pożądany spokój!
Ale rządowa i burżuazyjna. kontrrewolucja nie osiągnęła skutku. Robotnicy nie wierzyli ani konstytucji rządowej, ani narodowym godłom antynarodowej burżuazji i trwają w pozycji rewolucyjnej. Wtedy burżuazja okazała się niepotrzebną rządowi i rząd ją kopnął jak niepotrzebny sprzęt.
Teraz rząd haniebnie zdradza swoją wczorajszą sojuszniczkę — burżuazję polską. I te same narodowe godła polskie, to samo hasło naszej odrębności narodowej, które w narodowych pochodach służyć miały celom rządowym, zostają teraz znowu użyte przez rząd — przeciw burżuazji naszej! Te same godła narodowe, które w rękach burżuazji miały na celu położyć kres rewolucji u nas, w rękach rządu mają posłużyć za powód do stanu wojennego i „odebrania” nie istniejącej konstytucji. Władza pozwoliła burżuazji na pieśni patriotyczne w nadziei, że zagłuszą pieśni czerwonego sztandaru, a gdy to nie pomogło, bierze te same pieśni za pretekst do rządów białego terroru.
I jeszcze więcej. Burżuazja igrała hasłem naszej odrębności dla celów kontrrewolucji, rząd bierze z jej rąk to samo hasło i idzie o krok dalej. Burżuazja, która w rzeczywistości ani marzy o oderwaniu Polski od Rosji, która przeciwnie, pierwsza stanie w obronie całości państwowej Rosji, woła: tam Rosja — tu Polska. Rząd powtarza za nią: Tu Rosja — tam Polska, więc hajże na Polskę! Burżuazja chciała oderwać robotników polskich od rosyjskich, tego samego chce rząd i — szczuje na Polskę!
Tak dzieło kontrrewolucyjne, rozpoczęte przez burżuazję polską, zamienia się w rękach rządu w obłudny manewr wywołania wojny Rosji przeciw Polsce, rozpalania nienawiści narodowej wśród Rosjan i Polaków.
Tu l’as voulu, George Dandin3 — możemy powiedzieć burżuazji naszej.
Rząd wie, że nasza rewolucja robotnicza jest wyrazem jedności klasowej polskiego i rosyjskiego proletariatu, wyrazem wspólnych dążeń do wspólnej wolności. Rząd wie, że narodowe hasła burżuazji naszej są tylko bańkami mydlanymi, za którymi ukrywa się tylko kontrrewolucja. Ale rząd potrzebuje środków kontrrewolucyjnych, a przede wszystkim środków mogących rozerwać jedność rewolucyjną i klasową proletariatu całego państwa. Więc korzystając z usług kontrrewolucyjnych naszej burżuazji, korzystając z jej haseł narodowych, z jej orła białego, z jej pieśni patriotycznych, na które władza tutejsza liczyła w nadziei złamania naszej rewolucji, woła teraz, że Polska chce się oderwać i dlatego potrzeba jej stanu wojennego!
Ale i ten obłudny manewr już nie uratuje absolutyzmu. Rewolucja idzie!
PS. Artykuł powyższy był już złożony, gdy rozeszła się wiadomość, że władza aresztowała kilku menerów [przywódców – red.] stronnictwa narodowodemokratycznego i zawiesiła wydawnictwo „Gońca”. Co za ironia! „Goniec”4, który krzyczał najwięcej o solidarności, o jedności narodowej, łamał tę solidarność, gdy „narodowa” prasa uchwalała strajk dziennikarski, wychodził, gdy „narodowa” opinia była za strajkiem pism, aż wreszcie przestał wychodzić na żądanie opinii „narodowej”.
I dalej, co za ironia! Rząd zdradził swoich wczorajszych sojuszników polskich nie tylko w znaczeniu politycznym, ale i w znaczeniu fizycznym, odebrawszy im wolność osobistą. Dalej zdradzanie sojuszników posuwać się już nie może!
Ale sprawa ta ma głębsze znaczenie historyczne, choć nie jest pozbawiona iście tragikomicznych momentów. Co za zmiana położenia od 1862 roku! Porównajmy tylko.
Kiedy margrabia Wielopolski przywiózł w 1862 r. z Petersburga bardzo szeroką autonomię, pies kulawy wąchać jej nie chciał.
A dziś! „Naród” nacjonalistów nie tylko skomli o autonomię, ale na fantastyczną wieść: „Prusacy idą!”5 pospieszył z uroczystym zapewnieniem na szpaltach pism burżuazyjnych, że jak jeden mąż stanie w obronie całości państwa rosyjskiego, i składał uroczyste przysięgi, że w Rosji chce być i pozostać!
Myśmy o tym wiedzieli pomimo białych orłów, wiedzieliśmy o tym od pierwszej chwili powstania socjaldemokracji w kraju naszym.
A owo święte oburzenie prasy, gdy komunikat urzędowy podsunął orłowi białemu tendencje rewolucyjne!
Więc orzeł biały i pieśni patriotyczne nie miały i nie mają tendencji oderwania Polski od Rosji ani tendencji rewolucyjnych. Mają więc tendencje — kontrrewolucyjne. I o tym wiedzieliśmy.
Ale po co panowie burżua wylewają tyle łez i atramentu, aby przekonać o tym władzę? Jeżeli mają choć trochę rozumu politycznego, to powinni zrozumieć, że władza o tym wie sama. A jeżeli pomimo to władza oskarża orła białego i narodowe pochody łamistrajków o tendencje antyrosyjskie i rewolucyjne, to czyni tak dlatego, że jej to jest potrzebne teraz dla rzucenia Rosji na Polskę, jak przedtem było jej to potrzebne dla rzucenia orła białego na czerwony sztandar, „narodu” kontrrewolucji polskiej, na lud rewolucyjny polski.
Gdy ten przypisek oddajemy do druku, dochodzi wieść, że manewr rządowy nie udał się. Nie mamy tu na myśli Związku Związków6 ani całej burżuazyjnej demokracji i liberalizmu rosyjskiego, które uprawiają gadulstwo bohaterskie: komunikat urzędowy został rozerwany na strzępki czynem proletariatu petersburskiego, który demonstracyjnym strajkiem znowu udowodnił jedność klasową polskiego i rosyjskiego proletariatu7.
Przypisy
1 Artykuł był pisany wkrótce po wydaniu przez cara manifestu z 17 (30) X 1905 r., zapowiadającego swobody konstytucyjne. Wbrew tej zapowiedzi w Królestwie Polskim już 10 XI władze carskie przywróciły stan wojenny, wzmagając terror przeciwko ruchowi wolnościowemu.
2 Witte Sergiej (1849–1915) — jeden z czołowych polityków carskich, od 1892 r. minister finansów, w okresie 1905–1906 prezes Rady Ministrów. Zwolennik likwidacji rewolucji, głównie poprzez ograniczone reformy, autor Manifestu Październikowego.
3 Dobrze ci tak, sam tego chciałeś (dosł. „Sam tego chciałeś, Grzegorzu Dandin” – zwrot z komedii Moliera)
4 „Goniec” — pełna nazwa „Goniec Poranny i Wieczorny” — pismo endeckie wydawane od 1901 r. w Warszawie.
5 W toku rewolucji 1905 r. endecja, usiłując odciągnąć masy od walki rewolucyjnej, wysunęła rzekomą groźbę interwencji wojskowej Prus w Kongresówce. Celowi temu służyło jej hasło — „Prusacy idą”.
6 Związek Związków — organizacja polityczna rosyjskiej liberalnej inteligencji, utworzona w maju 1905 r., na zjeździe przedstawicieli 14 związków: adwokatów, pisarzy, lekarzy, inżynierów, prawników, nauczycieli i in. W lipcu 1905 r. Związek poparł bojkot Dumy bułyginowskiej, lecz szybko wyrzekł się tego stanowiska i postanowił wziąć udział w wyborach do Dumy. Rozpadł się końcem 1906 r.
7 W dniu 15 XI 1905 r. na wezwanie Rady Delegatów Robotniczych proletariat Petersburga rozpoczął strajk solidarnościowy przeciwko stanowi wojennemu w Polsce. Strajk był również prowadzony pod hasłem solidarności z marynarzami i żołnierzami Kronsztadu, którzy powstali przeciwko władzom carskim.
